Ngaba ndifakwe kuluhlu olumnyama? Uyijonga njani ingxelo yakho yetyala simahla
Ihlaziywe nge-15 kaNovemba 2026 · 5 min ifundiwe
I-South Africa ayinayo “uluhlu olumnyama” olunye. “I-Blacklisted” idla ngokuthetha ukuba ifayile ye-credit bureau ibonisa ukungagqibeki, izigwebo okanye ii-akhawunti ezisemva. I-National Credit Act ikuvumela ukuba ubone ifayile yakho simahla kanye rhoqo kwiinyanga ezili-12, ngoko ke fumana ingxelo yakho ku-TransUnion, Experian kunye ne-XDS, jonga lonke uluhlu, kwaye uphikise nantoni na engalunganga phambi kokuba ufake isicelo sefowuni.

I-South Africa ayinaluhlu lwabamnyama olunye. Xa umntu esithi "ufakwe kuluhlu olumnyama", uthetha ukuba ingxelo yakho yekhredithi kwi-credit bureau ibonisa ulwazi olungalunganga: ukusilela, isigwebo, okanye ii-akhawunti ezisemva. Ungayibona loo ngxelo simahla kanye kwiinyanga ezili-12 phantsi koMthetho weSizwe weTyala. Yijonge phambi kokuba ufake isicelo sefowuni, ukuze wazi ukuba kutheni ungakwalelwa kwaye unokulungisa iimpazamo kuqala.
Inyathelo 1: fumana ingxelo yakho yasimahla kwiziko ngalinye
I-bureau nganye igcina ifayile yayo kuwe, ngoko ke uluhlu lunokuba kwenye kwaye lungabi kwenye. Zihlole zonke.
| Bureau | Uqale phi | Oko sikujongile nge-15 kaNov 2026 |
|---|---|---|
| TransUnion | transunion.co.za/product/annual-free-credit-report | Ithi ungafikelela kwingxelo yakho yetyala le-TransUnion kanye ngonyaka simahla. Bhalisa, emva koko uqinisekise nge-OTP ethunyelwe kwifowuni yakho |
| Experian | experian.co.za/consumer | Iphepha leengxelo zetyala lomthengi. Buza i-Experian ngengxelo yakho yonyaka yasimahla |
| XDS | xds.co.za/for-me | I-XDS izichaza njengeziko lolwazi ngetyala kwi-South Africa. Buza i-XDS ngengxelo yakho yasimahla yonyaka |
Ilungelo lakho lokujonga ngokukhululekileyo livela icandelo 72 leNational Credit Act: kanye kuzo naziphi na iinyanga ezili-12, simahla, kunye nelungelo lokucela umngeni kulwazi olungachanekanga. Awudingi ukuhlawula nabani na ukuze ufumane ingxelo yakho.
Inyathelo lesi-2: funda iindawo ezibangela ukuhla
I-TransUnion idwelisa into engena kumanqaku ayo ekhredithi. Ezi zezona ndawo inethiwekhi ijongwa nzima kakhulu:
| Kwingxelo yakho | Ithetha ukuthini | Yintoni omawuyenze |
|---|---|---|
| Uluhlu olubi / olungagqibekanga | Umniki-nkonzo yeentengo zemboleko uchaze ukuba usemva kakhulu | Jonga imali kunye nomhla. Hlawula okanye wenze amalungiselelo okuhlawula, kwaye ugcine ubungqina |
| Umgwebo | Inkundla yakuyalela ukuba uhlawule ityala | Jonga yeyakho. Buza umntu otyalwayo malunga nokuyilungisa |
| Iiakhawunti ezisemva | Usemva kwiakhawunti yangoku | Yizise yakutshanje. Ukubalwa kweentlawulo zakutsha nje |
| Imibuzo emininzi | Uninzi lwababolekisi ngemali bakujongile mva nje | Yeka ukufaka isicelo kuyo yonke indawo kanye. Isicelo ngasinye sishiya umbuzo |
| Iinkcukacha zomntu ezingalunganga | Idilesi engalunganga, inombolo yesazisi okanye umqeshi | Yiphikise. Iinkcukacha ezingalunganga zinokudibanisa ifayile yakho neyomnye umntu |
Inqaku elihle liyanceda, kodwa i-TransUnion ithi ngokwayo ayisosiqinisekiso sekhredithi. Umbolekisi ngamnye uthatha isigqibo.
Inyathelo lesi-3: phikisa nantoni na engalunganga
Kwi-TransUnion (njengoko i-FAQ yayo iyichaza, ikhangelwe nge-15 kaNov 2026):
- Cofa Ngena kwiLungu kwi transunion.co.za kwaye ungene okanye ubhalise.
- Faka i-OTP enamanani ama-4 ethunyelwe kwifowuni yakho.
- Vula ingxelo yakho kwi Imveliso yasimahla ithebhu.
- Cofa Ingxabano/Umbuzo ecaleni komgca ongalunganga kwaye ukhethe isizathu. Kusenokufuneka ulayishe amaxwebhu, njengeleta ehlawulweyo.
- Yilandele phantsi Isishwankathelo sengxabano.
Umgca womthengi we-TransUnion ngu-0861 482 482. Kwi-Experian kunye ne-XDS, sebenzisa iinkcukacha zoqhagamshelwano kwiindawo zabo.
Ukuba ingxabano ayihambi ndawo, khalaza ku UMlawuli weSizwe weTyala: 0860 627 627 okanye [email protected]. Idilesi yewebhu yeCredit Ombud endala (creditombud.org.za) ngoku ikuthatha ikuse kwi ISkimu seSizwe soNozikhalazo ngeMali (0860 800 900).
Inyathelo lesi-4: khetha indlela yefowuni ehambelana nengxelo yakho
| Yintoni eboniswa yingxelo yakho | Iindlela ezihlala zifanelekile |
|---|---|
| Coca, imibuzo embalwa | Ikhontrakthi yenethiwekhi, ukuba iyonke ikulingana nawe |
| Ukungagqibeki okanye izigwebo | Ifowuni ithenge imali okanye hlala phantsi, okanye irente-kwindlu evunyiweyo ngengeniso |
| Ufake isicelo sokuphononongwa kwamatyala | Akukho tyala litsha de liphele: imali, i-lay-by okanye a ifowuni ehlaziyiweyo. 'Yabona umthetho wokujongwa kwakhona kwetyala |
| Impazamo uyaphikisana | Linda iziphumo zengxabano phambi kokuba wenze isicelo setyala |
I-YeboCell (yithina ke leyo) iyarenta-yeyakho. Sijonga iziteyitimenti zakho zebhanki okanye umvuzo weapp, hayi nje amanqaku akho etyala, kodwa isicelo ngasinye sifumana isheke yokufikeleleka kwaye imvume ayinakuqinisekiswa. Thelekisa iyonke kunye nexabiso lemali kuyo nayiphi na iphepha lefowuni, okanye ufunde irente-yeyakho vs ikhontrakthi vs BNPL. Xa ulungile, i 60-yesibini itshekhi ibonisa into enokufaneleka. Amalungelo akho kuso nasiphi na isivumelwano angaphakathi i-NCA kunye nezivumelwano zefowuni.
Imithombo (ijongwe nge-15 kaNovemba 2026)
- TransUnion South Africa: iphepha lengxelo yetyala lonyaka simahla (transunion.co.za/product/annual-free-credit-report) kunye ne-FAQ (transunion.co.za/customer-support/faq): ingxelo yonyaka yasimahla, amanqaku amanqaku, amanyathelo engxabano kwi-intanethi, 0861 482 482
- Experian South Africa: experian.co.za/consumer
- XDS: xds.co.za
- I-National Credit Regulator: ncr.org.za (0860 627 627, [email protected])
- INkqubo yeSizwe yeZimali zikaNozikhalazo: creditombud.org.za ibhekisa kwakhona ku-nfosa.co.za (0860 800 900)
- UMthetho weNtengo kaZwelonke wama-34 ka-2005, amacandelo 72 nelama-88, kwiGazethi kaRhulumente enguNombolo 28619
Imibuzo ebuzwa ngabantu
Ngaba kukho uluhlu olumnyama kwi-South Africa?
Hayi. Akukho luhlu olunye. Amaziko okuthenga ngetyala afana ne-TransUnion, i-Experian kunye ne-XDS igcina ingxelo yekhredithi kuwe, kwaye "i-blacklisted" ligama lemihla ngemihla lengxelo enolwazi olubi kuyo, njengokungagqibekanga okanye isigwebo.
Ndijonga njani ukuba ndifakwe kuluhlu oluvaliweyo simahla?
I-National Credit Act ikunika ukujonga simahla kwifayile ye-credit bureau kanye kwiinyanga ezili-12. I-TransUnion inikezela ngengxelo yayo yasimahla yonyaka kwiwebhusayithi yayo. Buza i-Experian kunye ne-XDS ngokuthe ngqo kweyabo, kuba i-bureau nganye iphethe ifayile yayo.
Kuthekani ukuba kukho into engalunganga kwingxelo yam yetyala?
Phikisana neziko elibonisa oko. Kwi-TransUnion ungangena kwi-intanethi kwingxelo yakho yasimahla. Ukuba i-bureau okanye umniki-nkonzo yeentengo zemboleko akazisombululi, ungakhalaza kwi-National Credit Regulator.
Ndingayifumana ifowuni ukuba ndifakwe kuluhlu olumnyama?
Rhoqo hayi kwikhontrakthi, kuba uthungelwano kufuneka luvavanye imbali yakho yentlawulo. Ifowuni ethenge imali, i-lay-by, okanye irenti-to-yeyakho evunyiweyo kumvuzo wakho zezona zikhetho eziqhelekileyo. Ukurenta-kwakho kusabandakanya ukukhangela ukufikeleleka, kwaye imvume ayiqinisekiswa.