Amalungelo akho eNational Credit Act kwisivumelwano sefowuni
Ihlaziywe nge-15 kaNovemba ka-2026 · 4 imiz efundiweyo
Ukuba uhlawulela ifowuni ekuhambeni kwexesha ize ibe yeyakho ekugqibeleni, isenokuba sisivumelwano sentengo yemboleko phantsi koMthetho weSizwe weTyala. Oko kukunika amalungelo kwikowuti ebhaliweyo kunye nekopi yesivumelwano, uhlolo lokufikeleleka, ukuhlawula phambi kwexesha, kwisaziso phambi kwamanyathelo asemthethweni, kunye nokukhalaza kwi-NCR. Olu lulwazi ngokubanzi, hayi ingcebiso yezomthetho.

Olu lulwazi ngokubanzi, hayi ingcebiso yezomthetho. Iinombolo zecandelo zibhekiselele kuMthetho wamaTyala weSizwe wama-34 ka-2005 njengoko upapashiwe kwiGazethi kaRhulumente; uMthetho uye walungiswa ukususela ngoko, ngoko ke khangela okubhaliweyo okukhoyo okanye ubuze i-NCR malunga nemeko yakho.
Ngaba ifowuni yakho ithengisa ngetyala?
Iinkcazelo zoMthetho zigqiba koku, hayi igama elikwisivumelwano.
| Uhlobo lwesivumelwano | Unayo ifowuni ekugqibeleni? | Mhlawumbi igutyungelwe yi-NCA? |
|---|---|---|
| Isivumelwano sezavenge: ixabiso elihlawulwe ngezavenge, kunye nenzala, imirhumo okanye iintlawulo | Ewe, xa uhlawulwe ngokupheleleyo | Ewe, ichazwa njengetyala |
| Ukuqeshisa / ukurenta-kumnikazi: usebenzisa ifowuni, hlawula ngamaxesha athile, iintlawulo ziyasebenza | Ewe, ekugqibeleni (ngokucacileyo okanye ngokwemiqathango) | Ewe, ingcaciso yoMthetho “yokuqeshisa” ibandakanya oku |
| Irenti emsulwa: uhlawula ukuyisebenzisa kwaye uyibuyisele, okanye uthenge ngexabiso lemarike | Hayi | Akunjalo; buza umboneleli ngowuphi umthetho abathembele kuwo |
| Ikhontrakthi yenethiwekhi ene-handset | Kuxhomekeke kwikhontrakthi | Ngokuqhelekileyo ewe; khangela isivumelwano |
Ifowuni ye-YeboCell yeyakho emva kwentlawulo yokugqibela, ngoko ke amalungelo angezantsi ngawo kufuneka akhangele kwisivumelwano sethu. 'Yabona isebenza njani kwaye irente-yeyakho vs ikhontrakthi vs BNPL.
Amalungelo akho phambi kokuba utyikitye
- Ingxelo yesivumelwano sangaphambili kunye nekoteyishini (s92). Ibeka ixabiso letyala kunye netotali oya kuyihlawula. Thelekisa loo nto iyonke kunye nexabiso lemali.
- Uvavanyo lokufikeleleka (s81). Umnikezeli kufuneka athathe amanyathelo afanelekileyo ukujonga iindlela zakho zemali ezikhoyo, amathuba kunye nezibophelelo, kunye nembali yakho yokuhlawula. Akufunekanga ingene kwityala elingakhathaliyo. Kufuneka uphendule imibuzo yayo ngokupheleleyo nangenyaniso.
- Akukho xinzelelo lokulanda eyakho ingxelo yetyala. Umniki-nkonzo usenokungafuni ukuba ufumane ingxelo ye-credit bureau ngesicelo sakho (s72(2)).
- Amaxwebhu ngolwimi oluqondayo (s63), phakathi kweelwimi ezisemthethweni umboneleli anikezela ngazo.
- Ikopi yasimahla yesivumelwano esayiniweyo (s93), ephepheni okanye kwifom ye-elektroniki eprintwayo.
Amalungelo akho emva kokuba utyikitye
- Ukupholisa-off (s121): ngesivumelwano sokuqeshisa okanye sezavenge esisayinwe kwenye indawo ngaphandle kwendawo yeshishini elibhalisiweyo lomniki-nkonzo, unokurhoxisa kwiintsuku ezintlanu zokusebenza zokutyikitya. Unika isaziso kwaye ubuyisela iimpahla; umnikezeli ubuyisela oko ukuhlawule kwiintsuku ezisixhenxe zokusebenza kwaye unokubiza iindleko ezifanelekileyo kunye nerenti ngexesha obunazo.
- Zilungise kwangethuba (s125): ungahlala nanini na, ngesaziso okanye ngaphandle kwesaziso. Isixa-mali yibhalansi engekahlawulwa kunye nenzala, imirhumo kunye neentlawuliso ukuya kutsho ngalo mhla.
- Bhatala phambili (s126): unokuhlawula kwangaphambili nayiphi na imali ngaphandle kwesaziso okanye isohlwayo, kwaye umboneleli kufuneka ayamkele.
- Isaziso phambi kwamanyathelo asemthethweni (s129): ukuba uyasalela emva, umnikezeli kufuneka akwazise kuqala ngembalelwano kwaye acebise iindlela onokukhetha kuzo ezifana nomcebisi wamatyala, iarhente yokusombulula iingxabano, inkundla yabathengi okanye i-ombud, phambi kokuba iqalise inkqubo yomthetho.
- Irekhodi yakho yekhredithi (s72): ukujongwa simahla kwifayile ye-credit bureau kanye kuzo naziphi na iinyanga ezili-12, ilungelo lokucela umngeni kulwazi olungachanekanga, kunye nokuxelelwa phambi kokuba kuxelwe iinkcukacha ezithile ezingalunganga. Inyathelo ngenyathelo: indlela yokukhangela ukuba ufakwe kuluhlu olumnyama.
Uluhlu lokutshekisha phambi kokuba usayine isivumelwano sefowuni
- Ndinesicatshulwa esibhaliweyo esibonisa iindleko zizonke, kungekuphela nje isixa seveki.
- Ndiyazi ukuba mna eyakho ifowuni ekupheleni, kwaye nini.
- Ndibuzwe ngomvuzo wam kunye neendleko (itshekhi yokufikeleleka).
- Ndiyazi i imali yokuhlawula inkqubo ukuba ndifuna ukuhlawula kwangoko.
- Ndiyazi ukuba kwenzeka ntoni xa ndiphoswa yintlawulo, kuquka nasiphi na isitshixo sefowuni. 'Yabona indlela yokuvala ifowuni isebenza njani.
- Umboneleli undixelela ukuba mandikhalaze phi.
Funda kwakhona indlela yokufunda isivumelwano sokurenta ifowuni.
Ukhalazela phi
- Umboneleli kuqala, ngokubhaliweyo. Gcina iikopi kunye nemihla.
- I-National Credit Regulator (NCR): nabani na angafaka isikhalazo malunga nokwaphulwa koMthetho (s136). Iinkcukacha zoqhagamshelwano zivuliwe ncr.org.za (nge-15 Novemba 2026: [email protected], iziko lonxibelelwano 0860 627 627).
- I-ombud, inkundla yabathengi okanye iarhente yokusombulula iingxabano (s134), njengenye indlela ye-NCR. I-Credit Ombud ngoku iyinxalenye ye UNozikhalazo wezeziMali weSizwe, ethi iinkonzo zayo zisimahla (nfosa.co.za, 0860 800 900).
- INkundla yaBathengi yeSizwe imamela izicelo ezithile phantsi koMthetho (s137), ngokwesiqhelo emva kokuba ezinye iindlela zingaphumelelanga.
Ngaba uphantsi koqwalaselo lwamatyala okanye unexhala malunga nerekhodi yakho? 'Yabona iifowuni zabantu abaphantsi kophononongo lwamatyala kwaye ukuba wenze ntoni ukuba ufakwe kuluhlu olumnyama.
Imithombo (ijongwe nge-15 kaNovemba 2026)
- UMthetho wamaTyala weSizwe wama-34 ka-2005 (umbhalo weGazethi kaRhulumente): https://www.gov.za/documents/national-credit-act (PDF: https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/a34-050_1.pdf)
- UMlawuli weSizwe weTyala: https://www.ncr.org.za/ kwaye https://www.ncr.org.za/index.php/departments/complaints
- UNozikhalazo ngezeMali weSizwe (uNozikhalazo ngetyala): https://nfosa.co.za/credit-ombudsman-landing/
Imibuzo ebuzwa ngabantu
Ngaba irenti yomnxeba ihlawulwa nguMthetho weSizwe weTyala?
Kuxhomekeke kwisivumelwano. Iinkcazelo zoMthetho zengqeshiso kunye nesivumelwano sentlawulo yezavenge sisebenza apho uhlawula ngokuhamba kwexesha, iintlawulo ziyasebenza kwaye ubunini budlulela kuwe ekupheleni. Irenti esulungekileyo apho ungaze ube ngumnikazi wefowuni ingaphathwa ngendlela eyahlukileyo. Buza umboneleli, okanye i-NCR, esebenzayo kwisivumelwano sakho.
Ngaba ndingayihlawula kwangoko ifowuni yam?
Phantsi kwalo Mthetho ungahlawula isivumelwano sentengo yemboleko nanini na, ngesaziso okanye ngaphandle kwesaziso. Cela umboneleli ngentlawulo ebhaliweyo.
Ndiyifumana njani ingxelo yam yetyala simahla?
UMthetho ukunika ilungelo lokuhlola ifayile yakho yekhredithi simahla kanye kwiinyanga ezili-12. Buza i-credit bureau nganye ngokuthe ngqo.
Ndikhalaza phi?
Okokuqala kumboneleli ngokubhaliweyo. Emva koko kwi-National Credit Regulator, okanye kwi-ombud enegunya lokulawula. I-National Financial Ombud ngoku ijongana nezinto ezazifudula zisenziwa ngu-Credit Ombud.