Ngaba uyakwazi ukubeka ifowuni? Isebenza njani kwi-South Africa
Ihlaziywe nge-15 kaNovemba 2026 · 5 min ifundiwe
Ewe. Apho ivenkile ibonelela ngokugcinwa kweefowuni, uhlawula idiphozithi, uhlawule okuseleyo ngezavenge, kwaye ulande ifowuni xa sele ihlawulwe ngokupheleleyo. Phantsi kwecandelo 62 loMthetho woKhuseleko lwabathengi iintlawulo zakho zihlala ziyimali yakho de ufumane ifowuni. Ukuba uyarhoxisa, ivenkile ingagcina kuphela isohlwayo sokurhoxisa ekuxelele ngaso ngaphambili.

Ewe, unako ukubeka umnxeba kwi-South Africa, okoko nje ivenkile ibonelela ngeeselfowuni. Uhlawula idiphozithi, uhlawule imali eseleyo ngezavenge kwaye ulande ifowuni xa sele ihlawulwe ngokupheleleyo. Ngenxa yokuba ivenkile igcina ifowuni kude kube ngoko, i-lay-by ayikho ikhredithi. Ivulelekile kubantu ababhalisiweyo okanye abaphantsi kovavanyo lwamatyala, kwaye uhlala uhlawula kuphela ixabiso levenkile.
Indlela yokubeka-ngefowuni, inyathelo ngenyathelo
- Khetha ifowuni kwaye ujonge ixabiso. Thelekisa imodeli efanayo kwezinye iivenkile kuqala. Yethu amaphepha efowuni bonisa ixabiso lemali elibhalwe umhla kuyo yonke imodeli esiyidwelisayo.
- Buza amagama amiselweyo ngokubhaliweyo phambi kokuba uhlawule nantoni na: idiphozithi, zingaphi iinyanga onazo, uhlawula kangaphi, kunye ne isohlwayo sokurhoxisa.
- Hlawula idiphozithi kwaye ugcine isiliphu. Isiliphu sentlawulo ngasinye bubungqina bakho bento oyihlawuleyo.
- Hlawula izavenge ngexesha. Seta isikhumbuzi sosuku lokuhlawula. Buza ukuba ungahlawula ngaphezulu na xa unenyanga elungileyo, ukuze uqokelele ngokukhawuleza.
- Qokelela ifowuni kanye ukuba intlawulo yokugqibela icacile, kunye ne-ID yakho kunye neziliphu. Khangela ibhokisi, i-IMEI kunye nokuba ifowuni iyatshintsha ngaphambi kokuba uhambe (uyijonga njani i-IMEI).
Amalungelo akho kwi-lay-by (uMthetho woKhuseleko lwabathengi, icandelo 62)
ICandelo lama-62 loMthetho woKhuseleko loMthengi libandakanya ulwaya-lalo. Ngamazwi alula:
| Imeko | Uthini uMthetho |
|---|---|
| Ngelixa uhlawulayo | Yonke imali oyihlawulayo ihlala ipropathi yakho ude ufumane ifowuni, kwaye ifowuni kumngcipheko wevenkile ide inikezelwe kuwe (s62(1)). |
| Uhlawule ngokupheleleyo kodwa ivenkile ayikwazi ukubonelela ngefowuni | Ukhetha: a ifowuni ethelekisayo okanye engcono, okanye a imbuyekezo. Imbuyekezo inomdla ukuba ukunqongophala bekungaphaya kolawulo lwevenkile, okanye kabini into oyihlawuleleyo ngenye indlela (s62(2)). |
| Uyarhoxisa, okanye awugqibi phakathi kweentsuku zokusebenza ezingama-60 zomhla wokuphela ocetyiweyo | Ivenkile inokubiza isohlwayo sokurhoxisa kwaye kufuneka ibuyiselwe yonke imali oyihlawuleyo (s62(4)). |
| Xa kungekho sohlwayo sivumelekileyo | Ukuba awugqibanga ngenxa ye ukufa okanye ukulaliswa esibhedlele, okanye ukuba ivenkile khange ndikuxelele ngesohlwayo phambi kokuba usayine (s62(5)). |
UMphathiswa unokumisela ubuninzi besohlwayo sokurhoxisa (s62(6)), ngoko ke buza ivenkile ukuba isohlwayo sayo siphunyezwa njani na. Ukuba ivenkile ayizukukubuyisela, ungakhalaza kwiKomishoni yabaThengi beSizwe.
Lay-by vs ezinye iindlela zokufumana ifowuni
| Lay-by | Ukurentisa ngeyakho | Ikhontrakthi yenethiwekhi | |
|---|---|---|---|
| Xa ufumana ifowuni | Xa ihlawulwe | Ngoku | Ngoku |
| Uvavanyo lwetyala | Hayi (hayi ngetyala) | Ewe, ukujonga ukufikeleleka | Ewe, khangela ikhredithi |
| Iindleko zizonke | Ngokuqhelekileyo ixabiso levenkile | Ngakumbi kunemali | Ifowuni + ixesha lomoya ngaphezulu kweenyanga ezingama-24-36 |
| Ilungele | Unokulinda iinyanga ezimbalwa | Udinga ifowuni ngoku | Irekhodi elihle letyala |
Uthelekiso olupheleleyo luvuliwe irente-kwi-yakho vs i-lay-by kwaye yonke indlela yokuhlawula ifowuni.
Xa i-lay-by lolona khetho lungcono
- Ifowuni yakho yangoku isasebenza, kwaye unokulinda iinyanga ezimbini okanye ezintathu.
- Ufuna ukuhlawula kuphela ixabiso levenkile. Akukho ndleko yetyala ngaphezulu.
- Waliwe ngetyala kwaye awufuni esinye isicelo kwirekhodi yakho.
Xa kungenjalo
- Ifowuni yakho yophukile okanye ibiwe kwaye ufuna enye yomsebenzi ngoku, umzekelo we-Uber, i-Bolt okanye ukuhanjiswa kwe-apps. I-Lay-by ayikuniki nto de kube yintlawulo yokugqibela.
- Usenokungagqibi ukuhlawula. Isohlwayo sokurhoxisa siyayitya imali yakho, ke ngoko khetha ixesha onokuqhubeka nalo.
Ukuba ufuna ifowuni ngoku, i-YeboCell (thina thina) iyarenta: idiphozithi, iintlawulo zeveki, kwaye ifowuni yeyakho emva kweyokugqibela. Ixabisa ngaphezulu kwe-lay-by iyonke. Sijonga iziteyitimenti zebhanki okanye umvuzo wakho, hayi nje amanqaku akho etyala. Isicelo ngasinye sifumana isheke yokufikeleleka kwaye imvume ayiqinisekiswa. 'Yabona isebenza njani okanye khangela ukuba yintoni ehambelana nohlahlo lwabiwo-mali lwakho.
Imithombo (ijongwe nge-15 kaNovemba 2026)
- UMthetho woKhuseleko lwabathengi 68 ka-2008, icandelo 62 (Lay-bys), iGazethi kaRhulumente enguNombolo 32186: https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/321864670.pdf
Imibuzo ebuzwa ngabantu
Ngaba uyakwazi ukubeka ifowuni?
Ewe, ukuba ivenkile ibonelela ngee-lay-by on cellphones. Buza ekhawuntara okanye ujonge imigaqo yevenkile, kuba iivenkile zibeka eyazo idipozithi, ixesha kunye nemithetho yesohlwayo. Uyifumana kuphela ifowuni xa sele ihlawulwe ngokupheleleyo.
Kwenzeka ntoni xa ndingakwazi ukugqiba ukuhlawula i-lay-by yam?
ICandelo lama-62(4) loMthetho woKhuseleko loMthengi lithi ukuba uyarhoxisa, okanye awugqibi ukuhlawula kwiintsuku ezingama-60 zomsebenzi emva komhla ocetyiweyo wokugqiba, ivenkile inokukuhlawulisa isohlwayo sokurhoxisa kwaye kufuneka ibuyisele yonke imali obuyihlawule. Ayinakubiza isohlwayo ukuba awugqibanga ngenxa yokufa okanye ukulaliswa esibhedlele, okanye ukuba ayikuxelelanga ngesohlwayo phambi kokuba utyikitye.
Ngaba i-lay-by ifuna ukutshekishwa ngetyala?
I-Lay-by ayilotyala: ivenkile igcina ifowuni de ube uhlawule ngokupheleleyo, ngoko akukho mboleko yokuvavanya. Yiyo loo nto abantu abafakwe kuluhlu olumnyama okanye abaphantsi kophononongo lwamatyala bahlala beyisebenzisa.
Ngaba i-lay-by itshiphu kunerenti-to-yakho?
Ngokuqhelekileyo ewe. I-Lay-by idla ngokuba lixabiso lemali, ngelixa ukurenta kubiza ngaphezulu xa uwonke kuba ufumana ifowuni ngoku kwaye uhlawule ngokuhamba kwexesha. Ukurhweba kukuba kwi-lay-by awunayo ifowuni ngelixa uhlawula.