Ungakwazi ukuvala ifoni? Isebenza kanjani ku-South Africa
Kubuyekezwe ngomhla ka-15 Novemba 2026 · 5 amaminithi afundiwe
Yebo. Lapho isitolo sikunikeza khona okokugcina ngamafoni, ukhokha idiphozi, ukhokhe okusele kancane kancane, futhi ulande ifoni uma isikhokhelwe ngokugcwele. Ngaphansi kwesigaba 62 soMthetho Wokuvikelwa Kwabathengi izinkokhelo zakho zihlala ziyimali yakho uze uthole ifoni. Uma ukhansela, isitolo singagcina kuphela isigwebo sokukhansela esikutshele ngaso kusenesikhathi.

Yebo, ungakwazi ukuvala ucingo ku-South Africa, inqobo nje uma isitolo sikunikeza omakhalekhukhwini. Ukhokha idiphozithi, ukhokhe ibhalansi ngezitolimende futhi ulande ifoni uma isikhokhelwe ngokugcwele. Ngoba isitolo sigcina ucingo kuze kube yileso sikhathi, ukubekezelela akuyona ikhredithi. Ivulekele abantu abafakwe ohlwini lwabavinjelwe noma abangaphansi kokubuyekezwa kwezikweletu, futhi ngokuvamile ukhokha inani lesitolo kuphela.
Indlela yokubeka ifoni, isinyathelo ngesinyathelo
- Khetha ifoni futhi uhlole intengo. Qhathanisa nemodeli efanayo kwezinye izitolo kuqala. Eyethu amakhasi ocingo khombisa intengo yemali yakamuva kuwo wonke amamodeli esiwabalayo.
- Cela imigomo ebekiwe ngokubhala ngaphambi kokuthi ukhokhe noma yini: idiphozi, zingaki izinyanga onazo, ukhokha kangaki, kanye ne inhlawulo yokukhansela.
- Khokha idiphozithi bese ugcine isiliphu. Isiliphu sokukhokha ngasinye siwubufakazi bakho balokho okukhokhile.
- Khokha izitolimende ngesikhathi. Setha isikhumbuzi sosuku lokukhokha. Buza ukuthi ungakwazi yini ukukhokha ngaphezulu uma unenyanga enhle, ukuze uqoqe ngokushesha.
- Aqoqe ifoni uma inkokhelo yokugcina isiphelile, ne-ID yakho neziliphu. Hlola ibhokisi, i-IMEI nokuthi ifoni iyavula ngaphambi kokuthi uhambe (ungayibheka kanjani i-IMEI).
Amalungelo akho ku-lay-by (Umthetho Wokuvikelwa Kwabathengi, isigaba 62)
Isigaba sama-62 soMthetho Wokuvikelwa Kwabathengi sibandakanya ukuhleleka. Ngamazwi alula:
| Isimo | Okushiwo uMthetho |
|---|---|
| Ngenkathi ukhokha | Yonke imali oyikhokhayo ihlala impahla yakho kuze kube yilapho uthola ifoni, futhi nefoni engozini yesitolo ize inikezwe wena (s62(1)). |
| Ukhokhe ngokugcwele kodwa isitolo asikwazi ukukuhlinzeka ngocingo | Uyakhetha: a ifoni eqhathaniswayo noma engcono, noma a imbuyiselo. Ukubuyiselwa kwemali kunenzalo uma ukushoda bekungaphezu kwamandla esitolo, noma kabili lokho okukhokhile kungenjalo (s62(2)). |
| Uyakhansela, noma awuqedi phakathi kwezinsuku zebhizinisi ezingu-60 zedethi yokuphela ehleliwe | Isitolo ingakhokhisa inhlawulo yokukhansela futhi kufanele ubuyisele imali konke okukhokhele (s62(4)). |
| Lapho inhlawulo ingavunyelwe | Uma ungaqedanga ngenxa ukufa noma ukulaliswa esibhedlela, noma uma esitolo angikutshelanga ngenhlawulo ngaphambi kokuthi usayine (s62(5)). |
Ungqongqoshe angabeka inani eliphezulu lenhlawulo yokukhansela (s62(6)), ngakho-ke buza isitolo ukuthi inhlawulo yaso yenziwa kanjani. Uma isitolo singeke sikubuyisele imali, ungakhalaza kuKhomishini Kazwelonke Yabathengi.
I-Lay-by vs ezinye izindlela zokuthola ifoni
| Lay-by | Qasha-ngokwakho | Inkontileka yenethiwekhi | |
|---|---|---|---|
| Uma uthola ifoni | Lapho isikhokhiwe | Manje | Manje |
| Ukuhlolwa kwekhredithi | Cha (hhayi ikhredithi) | Yebo, ukuhlola ukufinyeleleka | Yebo, hlola isikweletu |
| Izindleko eziphelele | Ngokuvamile inani lesitolo | Ngaphezu kukakheshi | Ifoni + isikhathi somoya phakathi nezinyanga ezingama-24–36 |
| Kuhle ngoba | Ungalinda izinyanga ezimbalwa | Udinga ifoni manje | Irekhodi elihle lesikweletu |
Ukuqhathanisa okuphelele kuvuliwe ukuqasha ngokuqashisa ngokuqhudelana ne-lay-by futhi zonke izindlela zokukhokhela ifoni.
Lapho ukubeka-by kuyisinqumo esingcono
- Ifoni yakho yamanje isasebenza, futhi ungalinda izinyanga ezimbili noma ezintathu.
- Ufuna ukukhokha intengo yesitolo kuphela. Azikho izindleko zesikweletu ngaphezulu.
- Unqatshelwe isikweletu futhi awufuni olunye uhlelo lokusebenza kwirekhodi lakho.
Lapho kungenjalo
- Ifoni yakho iphukile noma yebiwe futhi udinga eyodwa ukuze usebenze manje, isibonelo se-Uber, i-Bolt noma izinhlelo zokusebenza zokuletha. I-Lay-by ayikuniki lutho kuze kube inkokhelo yokugcina.
- Ungase ungaqedi ukukhokha. Inhlawulo yokukhansela idla imali yakho, ngakho khetha itemu ongakwazi ukuhambisana nalo.
Uma udinga ucingo manje, i-YeboCell (yithina leyo) iyaqashisa ngomnikazi wayo: idiphozi, izinkokhelo zamasonto onke, futhi ifoni ingeyakho ngemva kweyokugcina. Ibiza ngaphezu kwe-lay-by isiyonke. Sibheka izitatimende zakho zasebhange noma umholo wakho, hhayi nje amaphuzu akho esikweletu. Lonke uhlelo lokusebenza luthola isheke lokukwazi ukuthengeka futhi ukuvunyelwa akuqinisekisiwe. Bheka isebenza kanjani noma hlola ukuthi yini ehambisana nesabelomali sakho.
Imithombo (ihlolwe ngomhla ka-15 Novemba 2026)
- Umthetho Wokuvikelwa Kwabathengi 68 ka-2008, isigaba 62 (Lay-bys), IGazethi Kahulumeni No. 32186: https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/321864670.pdf
Imibuzo abantu abayibuzayo
Ungakwazi ukuvala ifoni?
Yebo, uma isitolo sinikeza ama-lay-by kumaselula. Buza ekhawuntani noma uhlole imigomo yesitolo, ngoba izitolo zibekela eyazo imithetho yediphozi, yesikhathi kanye nenhlawulo. Uthola ifoni kuphela uma isikhokhelwe ngokugcwele.
Kwenzekani uma ngingakwazi ukuqeda ukukhokha i-lay-by yami?
Isigaba sama-62(4) soMthetho Wokuvikelwa Kwabathengi sithi uma ukhansela, noma ungaqedi ukukhokha zingakapheli izinsuku zebhizinisi ezingama-60 ngemuva kosuku oluhleliwe lokuqeda, isitolo singakukhokhisa inhlawulo yokukhansela futhi kufanele sikubuyisele konke okukhokhile. Alikwazi ukukukhokhisa inhlawulo uma ungazange uqedele ngenxa yokufa noma ukulaliswa esibhedlela, noma uma lingakutshelanga ngesijeziso ngaphambi kokuba usayine.
Ingabe i-lay-by idinga ukuhlolwa kwekhredithi?
I-Lay-by akuyona ikhredithi: isitolo sigcina ifoni uze ukhokhe ngokugcwele, ngakho-ke akukho mali ebolekiwe yokuhlola. Yingakho abantu abafakwe ohlwini lwabavinjelwe noma abangaphansi kokubuyekezwa kwezikweletu bevame ukuyisebenzisa.
Ingabe i-lay-by ishibhile kunokuqashisa-kuya-ngokwakho?
Ngokuvamile yebo. I-Lay-by ngokuvamile iyinani likakheshi, kuyilapho ukuqasha ukuqasha kubiza ngaphezulu isiyonke ngoba uthola ifoni manje futhi ukhokhe ngokuhamba kwesikhathi. I-trade-off iwukuthi ngesikhathi sokulala awunayo ifoni ngenkathi ukhokha.